SMAK – człowiek ma małą zdolność rozróżniania smaków, dlatego nie są to zmysły brane szczególnie pod uwagę przy śledztwie.
UWAGA
mimowolna – gdy zjawiska zewnętrzne przyciągną naszą uwagę, wzbudzą zainteresowanie
dobrowolna – gdy dobrowolnie skupimy swoją uwagę na jakimś zdarzeniu, zjawisku
PAMIĘĆ – czas (jak szybko potrafimy zapamiętać) i zakres (jak dużo) oraz trwałość (jak długo), wierność (z jaką dokładnością zapamiętujemy), gotowość (jak szybko przypominamy sobie) zapamiętywanie:
- sensowność (łatwiej zapamiętywać całe wyrazy niż kolejne litery)
- doświadczenie życiowe i zawodowe
- powtórzenia
Odtwarzanie zdarzenia:
- reprodukcja (zeznania)
- okazanie (osoby, rzeczy)
OCENA ZEZNAŃ: przeanalizowanie wszystkich procesów (ew.: sprawdzenie zmysłów świadka), poziomu intelektualnego świadka (także wiek)
Nowe instytucje:
- świadek incognito
- świadek koronny
PRZESŁUCHANIE PODEJRZANEGO
- przyznanie się: podlega ocenie, weryfikuje się okoliczności i procesy psychiczne jakie miały miejsce w chwili popełnienia przestępstwa
- kumulatywne ujawnienie dowodów
- stopniowe (selektywne) ujawnienie dowodów - skuteczniejsze, gdy podejrzany jest tymczasowo aresztowany
- metoda persfazji (pozbawiona sensu w stosunku do recydywistów)
- próba odtworzenia przebiegu zdarzenia
- metody wykazywania kłamstwa (natychmiastowa reakcja ma na celu zdeprymowanie podejrzanego albo protokołowanie zeznań, a następnie ponowne przesłuchanie w celu wykazania rozbieżności)
- konfrontacja (każdy z przesłuchiwanych odpowiada kolejno na pytanie przesłuchującego)
Przesłuchujący nie powinien się dać zdenerwować, wówczas bowiem podejrzany przejmuje inicjatywę psychologiczną.
POLIGRAF
- rejestruje emocje, co pozwala ustalić ich przyczyny.
Sam aparat, przy badaniu, ma znaczenie drugorzędne. Decydującą rolę mają techniki badawcze (testy).
a) test Kellera – umieszczanie w tekście dwóch kategorii pytań: związanych ze zdarzeniem i nie związanych
b) Reid – do grupy w/w pytań wprowadził pytanie kontrolne, które miałoby dotyczyć zdarzenia, mające – hipotetycznie – miejsce wcześniej w życiu podejrzanego (np. czy ukradł pan coś kiedykolwiek w życiu?)
c) technika Bachster’a
d) technika testów szczytowego napięcia (P.O.T – Peak of Tension) – wymienia się szczegóły, które może znać tylko osoba obecna przy wydarzeniu
Emocje mogą się ujawniać:
-w oporności elektrycznej skóry
-w oddechu
-w ciśnieniu
METODA:
- odczytanie pytań testowych
- test
- rozmowa z podejrzanym
- test kontrolny
- analiza testu kontrolnego
- powtórzony test
- rozmowa
- powtórzenie testu po raz trzeci
PRZECIWSKAZANIA DO PRZEPROWADZENIA TESTU:
- padaczka (chyba, że podejrzany chorował dawno i miał tylko małe napady)
- duże nadciśnienie
- poważna choroba serca
- choroba psychiczna
- choroby układu oddechowego - np. zaawansowana astma
- guz mózgu
- okres ciąży lub menstruacji
- przeziębienie, kaszel, grypa, przemęczenie, głód
Poziom intelektualny badanego nie powinien być mniejszy niż dziecka 12 - 14 letniego. W przeciwnym razie wynik badań należy uznać za niewystarczający. Wyraźna zależność - im wyższy poziom intelektualny badanego - tym wynik badania jest bardziej zadowalający.
Na badanie mogą mieć wpływ także leki uspokajające czy środki odurzające.
ŚLADY ZAPACHOWE
- powinny być zabezpieczone w pierwszej kolejności, potem używa się psa tropiącego, a dopiero później zabezpiecza się inne ślady.
- zapachy z miejsca zdarzenia można powielać. Zabezpiecza się je kładąc kawałek gazy na miejsce zapachowe, którą następnie chowa się do fabrycznie nowego słoika (tzw. konserwa zapachowa)
Nauka o zapachach:
- osmologia
- odorologia
DAKTYLOSKOPIA
Linie papilarne
- niezniszczalne
- nieusuwalne
- niepowtarzalne
Materiałem porównawczym są odbitki palców osób podejrzanych albo odbitki umieszczone w kartotece.
Aby odnaleźć ślady typuje się miejsca, gdzie, sprawca mógł pozostawić odciski. Śladów szuka się metodą optyczną lub za pomocą ukośnie skierowanego światła (np. latarki). Ślady na gładkim podłożu fotografuje się. Do zabezpieczenia używa się zwykle proszku daktyloskopijnego, właściwego dla rodzaju podłoża. Potem ślad fotografujemy, przykładając podziałkę. Konieczne jest też wykonanie zdjęcia obejmującego plan ogólny. Na koniec przenosi się ślad na folię daktyloskopijną.
Po zdjęciu śladu dokonuje się wstępnej eliminacji śladów - odrzuca się odciski osób, które normalnie przebywać w miejscu dokonania przestępstwa.
RODZAJE WZORÓW LINII PAPILARNYCH
- wirowe
- pętlicowe
- łukowe
MINUCJE – cechy, których poszukuje ekspert: haczyki, rozdwojenia, oczka, mostek, punkt, skrzyżowanie.
METODY:
- ilościowa (przyjmuje się, że cech ma być 12)
- jakościowa (rzadkie minucje mają większą moc)
- mieszana
Przedmiotem identyfikacji mogą być też białe linie (bruzdy, załamania).
BADANIA PORÓWNAWCZE PISMA RĘCZNEGO
Początki grafologii sięgają średniowiecza jednak jej rozwój przypada dopiero na XIX wiek, kiedy to umiejętność pisania stawała się powszechna.
PRAWA GRAFOLOGA: ma do dyspozycji rękopis i na jego podstawie podaje zespół cech, który dana osoba posiada, potem można porównać profile psychologiczne kopii i oryginału.
Współczesna grafologia nie posługuje się terminologią współczesnej psychologii, lecz wciąż bazuje na terminach z lat 20-stych. Nie ma ponadto badań grafologicznych, a ocena pisma opiera się raczej na intuicji. Obecnie metody grafologiczne zastępowane są w dużej mierze przez analizy lingwistyczne. Pojawia się też grafometria, przy badaniu tej metody bada się kąty, odległości fragmentów liter, czy całych wyrazów.
Badanie takie zaczyna się od badania podpisów porównawczych (ich proporcje - stosunek szerokości do wysokości - średnie i maksymalne wychylenia). Następnie bada się kwestionowany podpis. Jeżeli mieści się on w zbadanych wychyleniach - będzie podpisem autentycznym.
Podobnie rzecz ma się przy badaniu kątów.
Jest też metoda figur geometrycznych. Obramowuje się podpis i przeprowadza badanie porównawcze figur geometrycznych, które w ten sposób powstały.
Mankament tej metody: nie zwraca się uwagi na pewne charakterystyczne cechy pisma: naciskowość, połączenia liter itp.
Przy badaniu dokumentów można także badać formularze, na których zostały sporządzone pieczęcie itp. Można też, przepuszczając światło pod różnym kątem stwierdzić czy nie było wymazań, wydrapań, itp.
Materiał porównawczy: próbki swobodne (notatki, listy) i próbki na żądanie (istnieje możliwość, że dana osoba będzie próbowała zniekształcić swoje pismo).
Ekspert w swoim sprawozdaniu powinien opisać wszystkie swoje spostrzeżenia, badanie cech pisma: wyrobienie, czytelność, topografia pisma (jak poszczególne części tekstu są rozmieszczone na stronie). Bardziej szczegółowe cechy: związania międzyliterowe, grammy (poszczególne części liter np.: d – o l), impulsy sylabowe czy wyrazowe (łączenia powodują duże zmiany w naciskowości pisma).
Bada się wreszcie sposób kreślenia litery (przy czym jedna osoba może mieć kilka wariantów pisania poszczególnych liter), jej proporcje, a także przyleganie każdej litery do linii, po których się pisze.
Ważne są też znaki diakrytyczne tzn.: badanie usytuowania kropek, a także skreśleń przy literach „ t” czy „ł”.
Kolejna rzecz to adiustacje - tzn.: linie początkujące i kończące wykreślanie liter.
Cechą najtrudniejszą do podrobienia jest naciskowość (zwłaszcza przy podpisach).
Eksperyment, poza obserwacją wzrokową, powinien też dokonać spostrzeżeń za pomocą przedmiotów powiększających (lupy, nawet , mikroskopu).
Testamenty :
Przy stwierdzaniu ich autentyczności trzeba wziąć pod uwagę oddziaływanie choroby (przy np.: wylewach, zawałach, reumatyzmie, itp.) oraz oddziaływanie leków.
